Aranés

• Aranés (Conselh Generau d'Aran)
• Diccionaris
• Diccionari der aranés
• Traductor
• Traductor automàtic de l'occità
• Institut Aranés
• Els meus cursos
• 3cat
• 3CatInfo en aranés
• TN Aran
• Eth maitin d'Aran (ràdio)
  

• Símbols fonètics
• Evolució fonètica

  llatí	català	aranés	evolució
  focus	foc	huec	f ->h (muda)
  capra	cabra	craba	desplaçament de la erra intervocàlica
  luna	lluna	lua	pèrdua de la ena intervocàlica
  ridere	riure	arrir	a proteic davant erra inicial: r- -> arr-
  mele	mel	mèu	ela final es vocalitza en u
  illa	ella	era	-ll- -> -r-
  castellum	castell	castèlh	-ll -> -lh

• Lletres
  

  lletra	nom	fonètica	notes
  A	a	[a] gat [ə] / [ɔ] poma	quan pòrte un accent ei tostemp grèu: à
  B	be	[b] béuer [β] acabar
  C	ce	[s] ceba [k] còca
  Ç	ce trencada	[s] caça
  D	de	[d] dus [ð] cede
  E	e	[e] pes [ɛ] pès	barrat [e] quan pòrte er accent agut o non ne pòrte dubèrt [ɛ] quan pòrte er accent grèu
  F	èfa	[f] cafè
  G	ge	[ʒ] gèu [g] gat
  H	acha	[ø] / [h] hèsta
  I	i	[i] dit [j] hièstra	er accent tostemp lo portarà agut: í
  J	gi	[ʒ] jogar
  K	ka	[k] Alaska
  L	èla	[l] lèu
  M	èma	[m] mèu
  N	èna	[n] nòste	era èna ei muda [ø] en es pluraus (vesins, cosins, mans...), en posicion finau quan ei precedida de r (horn, carn...) i en bères paraules coma non, plan, tan, tanben, tanpòc...
  O	o	[u] boca [ɔ] òme	[u] quan pòrte accent agut o quan non ne pòrte [ɔ] quan pòrte er accent grèu: ò
  P	pe	[p] petit
  Q	cu	[k] quate
  R	èrra	[r] pera [rr] arrir
  S	èssa	[s] sabata [z] casa
  T	te	[t] tot [ø] vent
  U	u	[y] tu [w] sau
  V	ve baish	[b] veire [β] mauva
  W	ve dobla	[w] / [b] / [β] whisky
  X	icsa	[ks] tèxte [dz] examen
  Y	i grèga	[i] / [j] brandy
  Z	izèda	[z] onze

• Dígrafs

  dígraf	fonètica
  GU	[g] guèrra
  QU	[k] quilò
  CH	[tʃ] coche
  LL	[l] collaborar
  LH	[λ] lhet
  NH	[ɲ] lenha
  SH / ISH	[ʃ] shivau
  TH	[t] eth [tʃ] còth
  TG	[ʤ] viatge
  TJ	[ʤ] viatjar
  TZ	[ts] prètz [dz] tretze
  RR	[ř] tèrra
  SS	[s] passar

• Signes ortografics

  signe	nom
  `	accent grèu o dubèrt
  ´	accent agut o barrat
  ¨	trèma
  '	apostròf
  -	junhent
  :	dus punts
  .	punt
  ,	virgula o còma

• un aute /jáwte/
• ua auta /jáwta/
• uns auti /jáwti/
• ues autes /jáwtes/
• Es articles contractats (amb preposicions)
  

  	singular		plurau
  	masculin	femenin	masc/fem
  preposicion↓	eth/er	era	es
  a	ath/ar	ara	as
  de	deth/der	dera	des
  per	peth/per	pera	pes
  tà, entà	tath/tar, entath/entar	tara, entara	tàs, entàs	vers, a, per, per a
  en	en	ena	enes
  enquia	enquiath/enquiar	enquiara	enquiàs	fins a

• tà / entà
• tà
• direccion e destination espaciau
• Vau tath mercat.
• destination e objècte de quaqua accion: era finalitat
• Voi era baleja tà escampar.
• Açò ei tà tu.
• s'emplegue deuant des ores e de quauques dates der an (hèstes), e tanben tà indicar un futur
• Me'n vau tath lhet tàs dètz.
• Ac voi tà demain.
• era possession o atribution
• Açò ei entà tu.
• Canti entà tu.
• quan en ua madeisha oracion trapam es dues formes:
• Vau tà Lhèida entà comprar-me un vestit.
• tà: indique era destination
• entà: indique era finalitat
• per
• indicar lòc de pas, a trauès de, lòc de passatge, ath torn de
• Passa peth costat.
• eth mejan o eth conducte
• Te l'enviarè per carta.
• acompanhe as parts deth dia
• Te lhèues d'ora peth maitin?
• indicar eth motiu, era causa
• Ac hè pes sòns hilhs.
• enes frases passives / agent
• Era casa siguec bastida peth mèn pairin.
• tad / tada
• tad aguesta, tad aquera, tad aqueres, tad aqueri, tad aquerò, tad ací, tad aquiu
• tada eth, tada era, tada eres, tada eri

• Ordinaus
• prumèr / prumèra
• dusau / segon / segona
• tresau
• quatau
• cincau
• ...
• Paraules numeraus
• eth doble, eth triple, eth quadruple
• era mitat, eth tèrç, eth quart, un parelh
• un sègle, un milèr

• Conjugador

• Era negacion
• Va ben -> Non va pas ben
• Va ben -> Non va cap ben

• Es sasons der an:
  

  era primauera

  er ostiu

  era tardor

  er iuèrn

• Es mesi der an:

  Gèr

  Hereuèr

  Març

  Abriu

  Abriu

  Mai

  Junh

  Juriòl

  Agost

  Seteme

  Octobre

  Noveme

  Deseme

• Es dies dera setmana

  Deluns
  Dimars
  Dimèrcles
  Dijaus
  Diuendres
  Dissabte
  Dimenge
  Dimenjada	cap de setmana

• Parts deth dia

  Maitin

  Meddia

  Tarde

  Vrespe / Ser

  Net

  Maitiada

• Ora

  Era ua en punt

  Es dotze e miea / Meddia e miei

  Es dues e quart

  Es tres mens vint

  Es dotze dera net / Miejanet

• Quin temps hè

  bon temps mau temps

  hè solei hè calor hè heired hè fresca hè boira hè vent

  nhèue plò gèle ei embromat vente torbege

• Paraules tamb connotacions temporaus

  Eth matin
  Era tarde
  Eth ser
  Era net
  delànger	abans d'ahir
  ager	ahir
  delànet	ahir a la nit
  aué	avui
  anet	aquesta nit
  deman	demà
  deman passat	demà passat
  londeman	l'endemà
  londeman passat	l'endemà passat
  Abantes / Abans	abans
  Adès	fa un moment
  Ara madeish	ara mateix
  Dempús / Despús	després

• Es preposicions A e TÀ higen d- eufonic -ad o ada, tad o tada- deuant de demostratius e indefinits (ad aguest, tad arren), e deuant de pronòms personaus tonics de tresau persona (ada eth, ada era, ada eres, ada eri).

• Lòc
  

  ...
  aciu/ací	aquiu	aquí/allà
  deçà	delà	en aquest costat/en aquell costat
  ençà	enlà	cap aquí/cap allà
  deuant	darrèr	davant/darrere
  endeuant	endarrèr	endavant/enrere
  dessús	dejós	sota/sobre
  ensús	enjós	cap amunt/cap avall
  naut	baish	dalt/baix
  laguens	dehòra	dins/fora
  apròp	luenh	a prop/lluny
  ath cap	ath cu/ath hons	al capdamunt/al capdavall
  ath cant	ath torn	al costat/al voltant
  enlòc	pertot	enlloc/per tot arreu
  a (man) dreta	a (man) querra	a mà dreta/a mà esquerra
  ath miei	entremiei	al mig/entremig
  d'un costat	der aute costat	per un costat/per l'altre costat
  (a) on	(a) onsevolhe	on/en qualsevol lloc
  arran	près/prop	a ran/vora

• Type IPA phonetic symbols for all languages
• toPhonetics keyboard
• The International Phonetic Alphabet

http://www.francescpinyol.cat/aranes.html
Primera versió: / First version: 3.IX.2025
Darrera modificació: 14 de hereuèr de 2026